Tài liệu Skkn xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong chương trình sinh học 8

  • Số trang: 20 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 302 |
  • Lượt tải: 0

Mô tả:

PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Nghị quyết Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học”; “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan. Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận. Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội”. Muốn đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo thì “mắt xích” cần phải tập trung, nỗ lực nhiều nhất, đầu tƣ nhiều thời gian, trí tuệ, tiền bạc nhất chính là khâu đổi mới cách thức kiểm tra đánh giá học sinh. Trƣớc hết chúng ta phải hiểu kiểm tra đánh giá là bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học bởi đối với ngƣời giáo viên, khi tiến hành quá trình dạy học phải xác định rõ mục tiêu của bài học, nội dung và phƣơng pháp cũng nhƣ kỹ thuật tổ chức quá trình dạy học sao cho hiệu quả. Muốn biết có hiệu quả hay không, ngƣời giáo viên phải thu thập thông tin phản hồi từ học sinh để đánh giá và qua đó điều chỉnh phƣơng pháp dạy, kỹ thuật dạy của mình và giúp học sinh điều chỉnh các phƣơng pháp học. Nhƣ vậy, kiểm tra đánh giá là bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học và có thể nói kiểm tra đánh giá là động lực để 1 thúc đẩy sự đổi mới quá trình dạy và học. Đổi mới kiểm tra đánh giá sẽ là động lực thúc đẩy các quá trình khác nhƣ đổi mới phƣơng pháp dạy học, đổi mới cách thức tổ chức hoạt động dạy học, đổi mới quản lý…. Nếu thực hiện đƣợc việc kiểm tra đánh giá hƣớng vào đánh giá quá trình, giúp phát triển năng lực ngƣời học, thì lúc đó quá trình dạy học trở nên tích cực hơn rất nhiều. Quá trình đó sẽ nhắm đến mục tiêu xa hơn, đó là nuôi dưỡng hứng thú học đường, tạo sự tự giác trong học tập và quan trọng hơn là gieo vào lòng học sinh sự tự tin, niềm tin “người khác làm được mình cũng sẽ làm được”… Điều này vô cùng quan trọng để tạo ra mã số thành công của mỗi học sinh trong tƣơng lai. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của việc tăng cƣờng đổi mới kiểm tra đánh giá thúc đẩy đổi mới phƣơng pháp dạy học, trong những năm qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tập trung chỉ đạo đổi mới các hoạt động này nhằm tạo ra sự chuyển biến cơ bản về tổ chức hoạt động dạy học, góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục trong các trƣờng trung học. Là một ngƣời phụ trách công tác chuyên môn Trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo Đức Phổ, để góp phần hỗ trợ và thúc đẩy giáo viên trong huyện nói chung, giáo viên bộ môn Sinh học nói riêng nâng cao nhận thức và kỹ thuật biên soạn câu hỏi/bài tập để kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hƣớng năng lực, bản thân tôi đã cố gắng nghiên cứu các loại tài liệu tập huấn và các trang mạng chính thống của Bộ Giáo dục và Đào tạo phục vụ công tác đổi mới dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học để viết nên sáng kiến kinh nghiệm: “Xây dựng hệ thống câu hỏi/bài tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong chương trình Sinh học 8”. 2 PHẦN 2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN 2.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN 2.1.1. Thế nào là đánh giá năng lực Đánh giá năng lực là đánh giá các kỹ năng nhận thức và xã hội, kỹ năng hợp tác và các năng lực sáng tạo, các phong cách tƣ duy khác nhau... Điều này có nghĩa là đánh giá theo chiều rộng. Đánh giá năng lực không chỉ là yêu cầu sự nhắc lại (kỹ năng tƣ duy bậc thấp), mà là các kỹ năng học tập, kỹ năng xây dựng kiến thức và kỹ năng ứng dụng (kỹ năng tƣ duy bậc cao). Điều này có nghĩa là đánh giá theo chiều sâu. Đánh giá năng lực thông qua các sản phẩm của hoạt động học và quá trình học. Chú ý đến tiềm năng của học sinh nhƣ: Cách học sinh quan sát, nhận biết sự việc, nhận thức về một vấn đề nhƣ thế nào? Khả năng trực giác thế nào? Phong cách tƣ duy của học sinh là gì? Học sinh nhận xét thế nào? Học sinh có ƣu điểm gì trong hoạt động học? Trong việc hợp tác với các học sinh khác? 2.1.2. Những đặc điểm của câu hỏi/bài tập định hƣớng năng lực Về cấu trúc, câu hỏi/bài tập đánh giá năng lực gồm 2 phần: - Phần I. Thông tin: phần này có thể là một đoạn thông tin (sách, báo, mạng), mô tả một thí nghiệm, đƣa một kết quả điều tra… (Lƣu ý: cần có trích dẫn nguồn thông tin, ảnh chụp…) - Phần II. Hệ thống câu hỏi: phần này có thể có 1 hay nhiều câu hỏi, có thể là câu tự luận hoặc trắc nghiệm, có thể sắp xếp theo nhiều mức độ tƣ duy khác nhau từ nhận biết đến phân tích, tổng hợp, đánh giá… Các thành tố quan trọng để đánh giá việc đổi mới xây dựng bài tập là: sự đa dạng của bài tập, chất lƣợng bài tập, sự lồng ghép bài tập vào giờ học và 3 sự liên kết với nhau của các bài tập. Những đặc điểm của bài tập định hƣớng năng lực: 2.1.2.1. Yêu cầu của bài tập - Có mức độ khó khác nhau. - Mô tả tri thức và kỹ năng yêu cầu. - Định hƣớng theo kết quả. 2.1.2.2. Hỗ trợ học tích lũy - Liên kết các nội dung qua suốt các năm học. - Làm nhận biết đƣợc sự gia tăng của năng lực. - Vận dụng thƣờng xuyên cái đã học. 2.1.2.3. Hỗ trợ cá nhân hóa việc học tập - Chẩn đoán và khuyến khích cá nhân. - Tạo khả năng trách nhiệm đối với việc học của bản thân. - Sử dụng sai lầm nhƣ là cơ hội. 2.1.2.4. Xây dựng bài tập trên cơ sở chuẩn - Bài tập luyện tập để bảo đảm tri thức cơ sở. - Thay đổi bài tập đặt ra (mở rộng, chuyển giao, đào sâu và kết nối, xây dựng tri thức thông minh). - Thử các hình thức luyện tập khác nhau. 2.1.2.5. Bao gồm cả những bài tập cho hợp tác và giao tiếp - Tăng cƣờng năng lực xã hội thông qua làm việc nhóm. - Lập luận, lí giải, phản ánh để phát triển và củng cố tri thức. 2.1.2.6. Tích cực hóa hoạt động nhận thức - Bài tập giải quyết vấn đề và vận dụng. - Kết nối với kinh nghiệm đời sống. - Phát triển các chiến lƣợc giải quyết vấn đề. 2.1.2.7. Có những con đường và giải pháp khác nhau - Nuôi dƣỡng sự đa dạng của các con đƣờng, giải pháp. - Đặt vấn đề mở. - Độc lập tìm hiểu. 4 - Không gian cho các ý tƣởng khác thƣờng. - Diễn biến mở của giờ học. 2.1.2.8. Phân hóa nội tại - Con đƣờng tiếp cận khác nhau. - Phân hóa bên trong. - Gắn với các tình huống và bối cảnh. 2.1.3. Các dạng bài tập định hƣớng năng lực: - Các bài tập dạng tái hiện: Yêu cầu sự hiểu và tái hiện tri thức. Bài tập tái hiện không phải trọng tâm của bài tập định hƣớng năng lực. - Các bài tập vận dụng: Các bài tập vận dụng những kiến thức trong các tình huống không thay đổi. Các bài tập này nhằm củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng cơ bản, chƣa đòi hỏi sáng tạo. - Các bài tập giải quyết vấn đề: Các bài tập này đòi hỏi sự phân tích, tổng hợp, đánh giá, vận dụng kiến thức vào những tình huống thay đổi, giải quyết vấn đề. Dạng bài tập này đòi hỏi sự sáng tạo của ngƣời học. - Các bài tập gắn với bối cảnh, tình huống thực tiễn: Các bài tập vận dụng và giải quyết vấn đề gắn các vấn đề với các bối cảnh và tình huống thực tiễn. Những bài tập này là những bài tập mở, tạo cơ hội cho nhiều cách tiếp cận, nhiều con đƣờng giải quyết khác nhau. 2.3.4. Quy trình biên soạn câu hỏi/bài tập kiểm tra, đánh giá theo định hƣớng năng lực Việc biên soạn các câu hỏi/bài tập kiểm tra, đánh giá theo định hƣớng năng lực có thể tiến hành theo các bƣớc nhƣ sau: Bước 1. Xác định các chủ đề dạy học trong bộ môn để xây dựng câu hỏi, bài tập nhằm kiểm tra, đánh giá năng lực của học sinh . Bước 2. Căn cứ nội dung chủ đề, xác định các năng lực có thể hình thành/rèn luyện cho HS thông qua chủ đề (mỗi năng lực đƣợc thể hiện bởi nhiều kĩ năng thành phần). 5 Bước 3. So sánh với chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ của mỗi chủ đề trong chƣơng trình hiện hành; bổ sung, điều chỉnh chuẩn trên quan điểm định hƣớng phát triển năng lực học sinh. Bước 4. Xác định và mô tả các mức yêu cầu cần đạt của các loại câu hỏi/bài tập đánh giá năng lực (kiến thức, kĩ năng, thái độ) của học sinh trong chủ đề theo hƣớng chú trọng đánh giá kĩ năng thực hiện của học sinh (Thiết kế ma trận thể hiện các tiêu chí đánh giá kĩ năng). 2.2. THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH HƢỚNG NĂNG LỰC TẠI CÁC TRƢỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐỨC PHỔ HIỆN NAY: 2.2.1. Thuận lợi - Sự chỉ đạo mạnh mẽ của Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ngãi, Phòng Giáo dục và Đào tạo Đức Phổ về tổ chức sinh hoạt chuyên môn trong trƣờng phổ thông ở năm học 2014-2015. - Các cấp quản lý nhƣ Sở, Phòng, Ban Giám hiệu, tổ bộ môn hỗ trợ tối đa về thời gian, kinh phí để giáo viên tham gia các lớp tập huấn về đổi mới dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hƣớng năng lực. - Sự bùng nổ của công nghệ thông tin, nhất là sự thay đổi trong các triển khai hoạt động chuyên môn của Bộ Giáo dục và Đào tạo qua hệ thống Trƣờng học kết nối tại trang web http://truongtructuyen.edu.vn đã thay đổi cách tiếp cận và tăng cƣờng cơ hội học tập, trao đổi kinh nghiệm cho giáo viên trong việc đổi mới dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh. 2.2.2. Khó khăn Thực tế việc triển khai ứng dụng đổi mới kiểm tra đánh giá ở các trƣờng phổ thông còn gặp rất nhiều khó khăn. Nguyên nhân chủ yếu là do tính ỳ của giáo viên. Từ trƣớc đến nay, giáo viên thƣờng kiểm tra đánh giá dựa trên những kinh nghiệm; họ soạn câu hỏi kiểm tra miệng, hay bài kiểm tra 15 phút, bài kiểm tra 1 tiết hoặc học kỳ phần lớn dựa trên theo lối mòn (kinh nghiệm, thói 6 quen…) mà ít khi để ý đến cơ sở khoa học, tính quy chuẩn của việc thiết kế đề thi hay đề kiểm tra. Các đề thi/kiểm tra chủ yếu là nhằm đánh giá việc nhớ, hiểu kiến thức, kỹ năng thực hành, mà ít chú ý đánh giá khả năng học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống trong thực tiễn đời sống, ít chú ý đến việc đánh giá năng lực ngƣời học theo chuẩn mong đợi. Giáo viên chọn kiểu câu hỏi, cách thức ra đề thi đánh giá học sinh chủ yếu do bắt chƣớc những đề mẫu, theo “sách”… mà ít khi để ý đến mục tiêu đo lƣờng, đánh giá, ít khi suy nghĩ về cơ sở khoa học của việc ra đề thi hay đề kiểm tra là nhằm kiểm tra kiến thức, kỹ năng gì, đặc biệt là kiểm tra năng lực gì trong đó, họ không định hình rõ ràng. Chính vậy họ sƣu tầm một số đề họ thấy “hay” trong sách GK hay sách tham khảo, trên cơ sở đó bắt chƣớc cách làm. Còn các kiến thức đƣợc tập huấn về thiết kế bảng mô tả, xây dựng câu hỏi/bài tập định hƣớng năng lực, … nhiều lúc còn mới lạ với họ. 2.3. THIẾT KẾ CÂU HỎI - BÀI TẬP ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC MÔN SINH HỌC LỚP 8 2.3.1. Câu hỏi/bài tập đánh giá năng lực “Quan sát” Bài tập 1. Trong lớp học An là một HS học rất giỏi, bạn dành rất nhiều thời gian cho việc nghiên cứu các tài liệu và làm bài tập. Nhƣng bạn lại có một tƣ thế ngồi học rất khác với các bạn trong lớp (ảnh minh họa) 7 1. Nếu tƣ thế ngồi học nhƣ bạn An kéo dài sẽ ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến sự phát triển của xƣơng? 2. Ở lứa tuổi các em cần làm gì để cho bộ xƣơng phát triển tốt? Giải thích cơ sơ khoa học của các biện pháp đó? Bài tập 2: Tìm hiểu về các bệnh ngoài da, bạn Yến Ly tìm đƣợc các hình ảnh sau đây từ công cụ tìm kiếm Google. Em hãy giúp bạn xác định tên của các bệnh trong hình, cho biết nguyên nhân và các phòng ngừa những bệnh đó. 2.3.2. Câu hỏi/bài tập đánh giá năng lực “Đo đạc” Bài tập: Các Bác sỹ ở Trung tâm nghiên cứu phát triển thể trạng ngƣời Việt Nam đã nghiên cứu và đƣa ra bảng so sánh tốc độ phát triển của xƣơng ở các lứa tuổi nhƣ sau: Độ tuổi STT Tốc độ phát triển của xƣơng 1 1 – 10 tuổi 5cm / năm 2 11 – 16 tuổi 6 – 7 cm/ năm 3 17 – 25 tuổi 1 – 2 cm/ năm 4 Từ 25 tuổi trở lên 0 Hãy cho biết: 1. Để đo đƣợc độ phát triển của xƣơng ở các lứa tuổi, theo em, các Bác sỹ đã làm nhƣ thế nào? 2. Dựa vào bảng số liệu trên, hãy cho biết tốc độ phát triển của xƣơng ở lứa tuổi nào là nhanh nhất? Em có thể đƣa ra một số lí do để dự đoán tại sao? 3. Theo em cần làm gì để tăng chiều cao của ngƣời Việt Nam? 8 2.3.3. Câu hỏi/bài tập đánh giá năng lực “Xử lý số liệu” Bài tập 1: Một nhà điều tra xã hội học sau khi nghiên cứu về tình trạng lây nhiễm bệnh HIV/AIDS ở một địa phƣơng đã thu đƣợc kết quả đƣợc thể hiện trong bảng sau: Căn cứ và bảng số liệu, em hãy trả lời một số câu hỏi sau: 1. Năm nào có tỉ lệ mắc bệnh cao nhất? Hãy đƣa một số dự đoán tại sao lại có tình trạng nhƣ vậy? 2. Theo em, nguyên nhân chính dẫn đến việc mắc loại bệnh đó? 3. Đƣa ra một số biện pháp giúp làm giảm tỉ lệ lây nhiễm bệnh ở địa phƣơng trên? Bài tập 2. Theo bác sỹ Tô Tấn Do (Trung tâm Y tế dự phòng Đức Phổ) Các bệnh hô hấp thƣờng gặp bao gồm: viêm phế quản cấp, viêm phổi do các loại vi khuẩn, virus; hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, ung thƣ phổi, tràn dịch màng phổi, lao phổi. Các bệnh này chiếm khoảng 80% số các bệnh lý hô hấp, bên cạnh đó, còn nhiều bệnh hô hấp khác, tuy nhiên chỉ chiếm tỷ lệ ít hơn, nhƣ: giãn phế quản, viêm phổi kẽ, bụi phổi, các biểu hiện phổi trong các bệnh hệ thống, nội tiết, cơ xƣơng khớp, thận… Do tình trạng ô nhiễm môi trƣờng ngày càng gia tăng, do vậy, bệnh hô hấp ngày càng phổ biến. Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, năm 1990 bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là nguyên nhân gây tử vong xếp hàng thứ 5 với 2,2 triệu ngƣời chết. Tính đến năm 1997 có khoảng 300 triệu ngƣời mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và là nguyên nhân tử vong xếp hàng thứ 4. Theo dự 9 đoán của WHO số ngƣời mắc bệnh sẽ tăng 3-4 lần trong thập kỷ này, gây ra 2,9 triệu ngƣời chết mỗi năm và đến năm 2020 bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính sẽ là nguyên nhân gây chết đứng hàng thứ 3. Ở nƣớc ta, theo các nghiên cứu về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính gần đây cho thấy, tỷ lệ mắc bệnh thay đổi theo từng vùng, nhìn chung vào khoảng 2 - 5,7%. Những thống kê về tỷ lệ bệnh nhân điều trị tại bệnh viện cho thấy, cứ 4 bệnh nhân nhập viện tại các khoa bệnh phổi thì có 1 bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Các cơ quan y tế khuyến cáo tránh tiếp xúc các yếu tố nguy cơ đƣợc xem là ƣu tiên trong điều trị với nhiều bệnh hô hấp, đặc biệt các bệnh nhƣ hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Các yếu tố nguy cơ cần tránh bao gồm: khói thuốc lá, thuốc lào, khói bếp (đặc biệt là khói bếp than), bụi, tránh các mùi hắc, các thức ăn đã từng gây dị ứng... không nuôi chó, mèo, chim và các súc vật khác, môi trƣờng trong nhà cần luôn đƣợc giữ khô, sạch và thoáng. Qua nghiên cứu đoạn thông tin trên, em hãy cho biết: 1. Có những bệnh nào liên quan đến đƣờng hô hấp? 2. Kể tên một số tác nhân gây ra hại về đƣờng hô hấp? Giải thích tác hại, cơ chế gây bệnh của các tác nhân? 3. Hãy đề ra các biện pháp bảo vệ hệ hô hấp, tránh các tác nhân gây bệnh? Cơ sở khoa học của các biện pháp đó? 4. Vì sao tỉ lệ ngƣời mắc các bệnh về đƣờng hô hấp trên thế giới ngày càng tăng? Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng này? Bài tập 3: Thống kê tỷ lệ nam : nữ tại trƣờng THCS Phổ Vinh (Đức Phổ - Quảng Ngãi) có tỷ lệ nhƣ sau: Khối lớp Tổng số HS Số HS nam Số HS nữ 6 95 60 35 7 114 70 44 8 102 62 40 9 127 71 56 10 1. Em hãy nhận xét tỷ lệ nam: nữ ở trƣờng này và so sánh với tỷ lệ nam : nữ trong cấu trúc dân số tự nhiên. 2. Theo em tại sao tỷ lệ nam : nữ ở trƣờng này không đúng với cấu trúc dân số tự nhiên 3. Em có thể đƣa ra các biện pháp để hạn chế sự mất cân bằng tỷ lệ nam: nữ ở nhiều địa phƣơng trên nƣớc ta hiện nay. 2.3.4. Câu hỏi/bài tập đánh giá năng lực “Đƣa ra tiên đoán” Bài tập 1: Ông Nam (năm nay đã 55 tuổi) hiện đang là thợ may tại nhà. Do đặc thù trong công việc ông Nam rất ít khi vận động. Mặt khác do sở thích về ăn uống ông rất thích ăn các loại thịt đặc biệt là thịt mỡ. Nhƣng trong khoảng 2 tuần gần đây ông luôn cảm thấy đau nhức ở các khớp xƣơng, khiến cho ông luôn cảm thấy khó khăn trong vận động. 1. Theo em với đặc thù công việc và chế độ ăn uống nhƣ vậy thì ông Nam có thể mắc những bệnh gì về xƣơng? 2. Em hãy giải thích nguyên nhân dẫn đến những căn bệnh đó? 3. Với tƣ cách là một bác sĩ chuyên khoa dinh dƣỡng em sẽ tƣ vấn cho ông Nam về chế độ dinh dƣỡng và sinh hoạt nhƣ thế nào để cải thiện tình hình hiện tại? Bài tập 2: Thời gian vừa qua, mẹ của bạn Thanh An có những biểu hiện đau dữ dội ở một bên và lƣng, dƣới các xƣơng sƣờn. Cơn đau này có thể lan đến vùng bụng dƣới và háng. Cơn đau kéo dài hàng giờ, thƣờng xuất hiện sau khi vận động mạnh. Bác ấy hay đau khi tiểu tiện, nƣớc tiểu đục, có màu hồng. Và kèm theo một số triệu chứng khác nhƣ buồn nôn và nôn, tăng số lần đi tiểu, sốt và ớn lạnh. Và bác quyết định đi khám ở bệnh viện. 1. Em hãy dự đoán căn bệnh mà mẹ của bạn Thanh An đang mắc phải? Cơ sở khoa học nào để em xác định điều đó? 2. Theo em có những nguyên nhân nào dẫn đến căn bệnh trên? 11 3. Nếu em là bác sĩ, em sẽ đƣa ra những lời khuyên nào về cách điều trị cho mẹ của bạn Thanh An về căn bệnh trên? 4. Nếu không đƣợc chữa trị kịp thời thì em hãy dự đoán xem căn bệnh sẽ tiến triển nhƣ thế nào? 2.3.5. Câu hỏi/bài tập đánh giá năng lực “Tìm mối quan hệ” Bài tập 1: Mẹ bạn Hoa năm nay 40 tuổi và là nhân viên của Đội vệ sinh môi trƣờng Đức Phổ. Thời gian gần đây mẹ bạn Hoa thƣờng có biểu hiện hay đau đầu, chóng mặt, … Bác hàng xóm của nhà Hoa cho rằng mẹ bạn có thể mắc bệnh về huyết áp. Nhân dịp Đội vệ sinh môi trƣờng tổ chức khám chữa bệnh định kì cho nhân viên, mẹ bạn Hoa đã đăng kí khám tổng quát về tim mạch. Trong phiếu khám chữa bệnh có ghi rất nhiều các thông số khác nhau liên quan đến tim mạch và huyết áp của mẹ đo đƣợc là: 50- 80 mmHg. 1. Theo em huyết áp là gì? Làm thế nào bác sĩ đo đƣợc huyết áp của mẹ bạn Hoa? 2. Dải huyết áp thông thƣờng ở ngƣời bình thƣờng là bao nhiêu. Em hãy trả lời cho bác bằng cách khoanh vào chữ cái tƣơng ứng với chỉ số huyết áp đúng nhất ở ngƣời bình thƣờng trong các gợi ý sau: A. 50 – 80 mmHg. B. 60 – 90 mmHg. C. 70 – 120 mmHg. D. 90- 150 mmHg. 3. Em hãy giải thích các thông số trong kết quả đo huyết áp của mẹ bạn Hoa? Với chỉ số huyết áp nhƣ trên thì mẹ bạn Hoa mắc bệnh gì? 4. Bác sĩ xác nhận mẹ Hoa mắc bệnh huyết áp thấp. Vậy bệnh của mẹ bạn Hoa có thể gây ra do những tác nhân nào trong các tác nhân sau. Em hãy giúp bác chỉ ra các tác nhân gây bệnh bằng cách gạch chân vào Có/Không tƣơng ứng với mỗi tác nhân. 12 Những tác nhân nào gây ra bệnh huyết áp thấp? Có hay Không 1. Do tiêu chảy, ngộ độc kéo dài. Có/ Không 2. Do rối loạn của hoạt động của hệ thần kinh sinh dƣỡng. Có/ Không 3. Do lao động nặng, thƣờng xuyên; ăn uống thiếu chất. Có/ Không 4. Do vết thƣơng gây mất máu nhiều. Có/ Không 5. Theo em, mẹ bạn Hoa cần có biện pháp gì để khắc phục tình trạng này? Bài tập 2: Ngày 19-11-2014, do trời quá lạnh, một gia đình (ở Thanh Hóa) đã đốt than hoa để sƣởi ấm khiến 3 ngƣời bị chết, 2 ngƣời bị hôn mê trong tình trạng nguy kịch vì bị ngạt khí. (Theo Báo điện tử VnExerpres) a. Em hãy cho biết nguyên nhân nào đã dẫn tới sự việc đáng tiếc trên? b. Em hãy tƣ vấn cho mọi ngƣời cách sƣởi ấm an toàn bằng than hoa. 2.3.6. Câu hỏi/bài tập đánh giá năng lực “Thí nghiệm” Bài tập: Trong thí nghiệm xác định độ bền của xƣơng (nhƣ hình vẽ) Một xƣơng đùi ếch đặt ở vị trí nằm ngang, để lên đĩa treo ở giữa xƣơng các quả cân, bắt đầu là quả nặng 2kg rồi lần lƣợt thêm vào các quả cân nhỏ hơn cho tới 3,5kg, xƣơng vẫn chƣa gẫy. 13 1. Dựa vào cấu tạo và tính chất của xƣơng hãy giải thích thí nghiệm trên? 2. Nếu tiếp tục treo thêm quả cân nặng 3,5kg lên đĩa treo em hãy dự đoán điều gì sẽ xảy ra với xƣơng đùi ếch trên? 2.4. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƢỢC: Sau khi thực hiện nghiên cứu về thiết kế câu hỏi/bài tập đánh giá năng lực học sinh và triển khai nội dung này đến giáo viên qua các khóa tập huấn, các đợt sinh hoạt cụm chuyên môn (chủ yếu là ở các môn Hóa, Sinh và Công nghệ), ý thức và kỹ năng thiết kế câu hỏi/bài tập đánh giá năng lực học sinh của giáo viên có sự chuyển biến rõ rệt. Cụ thể: - Trong đề thi chọn học sinh giỏi lớp 9 cấp huyện năm học 2014-2015 ở môn Hóa và Sinh đã có nhiều bài tập tình huống, theo hƣớng phát huy các năng lực sáng tạo của học sinh. Kết quả chấm cho thấy, học sinh dự thi đã tiếp cận tốt với dạng bài tập này và làm bài đạt kết quả cao. - Trong Bộ đề kiểm tra học kỳ I vừa qua, theo định hƣớng của hội đồng chuyên môn huyện, tất cả các đề kiểm tra môn Hóa, Sinh và Công nghệ của 15 trƣờng THCS trên địa bàn huyện đều có sử dụng các dạng câu hỏi/bài tập đánh giá năng lực học sinh. - Giáo viên tích cực tham gia sinh hoạt chuyên môn trên diễn đàn “Trƣờng học kết nối”, nhiều giáo viên, nhóm bộ môn đã đăng ký tham gia sinh hoạt chuyên môn và gửi bài thu hoạch theo đúng chỉ đạo của Sở, Phòng Giáo dục và Đào tạo. 14 PHẦN 3 KẾT LUẬN 3.1. KẾT LUẬN: Xu hƣớng chung của thế giới hiện nay là chuyển từ dạy học tập trung vào mục tiêu, nội dung chƣơng trình sang tập trung vào việc tổ chức quá trình dạy và học nhằm hình thành năng lực cho học sinh. Xu hƣớng không quá coi trọng nội dung kiến thức trong quá trình dạy và học mà chuyển trọng tâm sang quá trình tổ chức hoạt động dạy và học, đánh giá học sinh. Vậy điều quan trọng nhất trong quá trình dạy học trên lớp chính là các phƣơng pháp và các kỹ thuật/nghệ thuật giảng dạy, phƣơng pháp đánh giá của ngƣời thầy giáo, làm sao tích cực hóa đƣợc học sinh, không phải là giúp các em học thuộc mà là tƣ duy (suy nghĩ, nghĩ về cách suy nghĩ, tƣ duy phản biện, tƣ duy sáng tạo…giải quyết vấn đề). Để đánh giá đƣợc các năng lực của học sinh thì việc thiết kế bộ công cụ kiểm tra, đánh giá (câu hỏi/bài tập) là một khâu then chốt. Trong bối cảnh toàn ngành giáo dục – đào tạo đang chuẩn bị cho quá trình đổi mới chƣơng trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông sau năm 2015, sáng kiến này sẽ còn tiếp tục đƣợc cập nhật, bổ sung và hoàn thiện 3.2. Ý KIẾN ĐỀ XUẤT: 3.3.1. Đối với các cấp quản lý: - Tăng cƣờng công tác tập huấn chuyên môn về đổi mới phƣơng pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo hƣớng tiếp cận năng lực của ngƣời học; tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên tham gia đầy đủ. - Chỉ đạo thực hiện tốt công tác sinh hoạt chuyên môn qua mạng; tổ chức cấp tài khoản và tập huấn kỹ năng khai thác diễn đàn “Trƣờng học kết nối” cho giáo viên và học sinh. 15 3.3.2. Đối với giáo viên: - Thƣờng xuyên cập nhật thông tin về xu hƣớng đổi mới giáo dục và đào tạo trong thời gian sắp tới, chủ động đón đầu việc thay đổi chƣơng trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông sau năm 2015. - Tích cực tham gia sinh hoạt chuyên môn qua mạng để trao dồi, học hỏi kinh nghiệm đổi mới phƣơng pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh Trong khi nghiên cứu và áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này trong phạm vi 3 nhóm bộ môn Hóa, Sinh và Công nghệ của huyện Đức Phổ, chắc chắn tôi chƣa thể thấy hết đƣợc những ƣu điểm và hạn chế của nó. Rất mong sự đóng góp chân thành của quí đồng nghiệp để đề tài đƣợc hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn ! Ngƣời viết sáng kiến NGUYỄN VĂN TƢƠI 16 TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh – Môn Sinh học cấp THCS (Vụ Giáo dục Trung học) 2. Tài liệu tập huấn đổi mới sinh hoạt chuyên môn dành cho cán bộ quản lý, giáo viên THCS, THPT và GDTX (Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý cơ sở giáo dục) 3. Tài liệu tập huấn triển khai thực hiện các hoạt động chuyên môn qua mạng thông tin trực tuyến (Bộ Giáo dục và Đào tạo) 4. Website http://truongtructuyen.edu.vn (Trƣờng học kết nối) 17 PHỤ LỤC Phụ lục 1: BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC Loại câu Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Vận dụng cao hỏi/bài (mô tả mức (mô tả mức độ thấp (mô tả mức độ tập độ cần đạt) cần đạt) (mô tả mức cần đạt) độ cần đạt) Câu HS xác định HS sử dụng một HS xác định HS xác định và hỏi/bài đƣợc một đơn đơn vị kiến thức và vận dụng vận dụng đƣợc tập định vị kiến thức và để giải thích về đƣợc kiến kiến thức tổng tính tái hiện đƣợc một khái niệm, thức tổng hợp hợp (trắc nội dung của quan điểm, nhận để giải quyết quyết nghiệm, đơn vị kiến định… liên quan vấn đề trong trong tự luận) thức đó trực tiếp đến tình kiến thức đó sinh để vấn giải đề tình huống huống mới. quen thuộc. Câu Học sinh xác Học xác HS xác định HS xác định hỏi/bài định đƣợc mối định đƣợc các đƣợc các mối đƣợc các mối tập định liên hệ trực mối liên hệ liên liên hệ giữa liên hệ giữa các lƣợng tiếp giữa các quan đến các đại các đại lƣợng đại lƣợng liên (trắc đại lƣợng và lƣợng cần tìm và liên quan để quan nghiệm, tính đƣợc các tính đƣợc các đại giải quyết một quyết một vấn tự luận) đại lƣợng cần lƣợng cần tìm vấn tìm để đề/bài đề/bài toán (không thông qua một số toán trong tình trong cần suy luận bƣớc suy luận huống trung gian) Mô tả đƣợc TN, nhận biết Câu đƣợc các hiện hỏi/bài tƣợng TN. giải tình quen huống mới. thuộc. trung gian. - Giải thích đƣợc các hiện tƣợng thí nghiệm. 18 Giải thích và - Phát phân tích đƣợc đƣợc hiện một số kết quả TN để hiện tƣợng trong rút ra kết luận. thực tiễn và sử tập gắn dụng kiến thức với thực sinh học để giải hành thí thích; đề xuất nghiệm đƣợc phƣơng án thí nghiệm để giải quyết các tình huống thực tiễn. 19 Phụ lục 2: BẢNG ĐỘNG TỪ THEO BLOOM (Dùng để xây dựng câu hỏi/bài tập) Mức độ nhận thức Các động từ tƣơng ứng BI T: Nhớ lại những kiến thức đã xác định, phân loại, mô tả, phác thảo, học một cách máy móc và nhắc lại. lấy ví dụ, liệt kê, gọi tên, giới thiệu/chỉ ra, nhận biết, nhớ lại, đối chiếu. HI U: Khả năng diễn dịch, diễn tóm tắt, giải thích, mô tả, so sánh, giải, giải thích hoặc suy diễn. Dự chuyển đổi, ƣớc lƣợng, diễn giải, phân đoán đƣợc kết quả hoặc hậu quả. biệt, chứng tỏ, hình dung, trình bày lại, lấy ví dụ. V N D NG M C Đ TH P: giải quyết, minh họa, tính toán, diễn Vận dụng những gì đã học vào một dịch, dự đoán, áp dụng, phân loại, sửa tình huống quen thuộc đã học hay đổi, đƣa vào thực tế , chứng minh tình huống mới do GV gợi ý. V N D NG M C Đ CAO: Sử vẽ biểu đồ, lập dàn ý, phân biệt hoặc dụng những kiến thức đã học vào chia nhỏ các thành phần, thiết kế, đặt tình huống mới trong thực tiễn kế hoạch, tạo hoặc sáng tác, biện minh, cuộc sống. phê bình hoặc rút ra kết luận. 20
- Xem thêm -